De verdwenen Frankische toren: de middeleeuwse reus die uit de Akropolis werd ‘gewist’ om een vals beeld van pure oudheid te creëren
De verdwenen Frankische toren
De 600 jaar oude reus die verdween
De 600 jaar oude reus die verdween
Als je vandaag naar de Akropolis kijkt, kun je je waarschijnlijk niet voorstellen dat er ooit een middeleeuwse ridderburcht bovenop dit oude monument stond. De beroemde ruïnes die je nu bezoekt, zijn echter in feite een zorgvuldig bewerkte versie van de geschiedenis. Vanaf de 13e eeuw tot 1875 stond er precies bij de ingang een enorme, 26 meter hoge (85 voet) stenen toren.
Deze toren werd gebouwd door West-Europese kruisvaarders die Athene veroverden en domineerde de skyline van de stad meer dan 600 jaar lang. Toen Griekenland onafhankelijk werd, besloot de regering alle middeleeuwse bouwwerken op de Akropolis te verwijderen, zodat alleen de zuivere oudheid overbleef. Dit torenhoge stukje geschiedenis werd in 1875 gesloopt, met financiële steun van de archeoloog Heinrich Schliemann.
Hoe een middeleeuws kasteel in het oude Athene terechtkwam
Als je je afvraagt hoe er midden op de Akropolis een middeleeuwse toren is gebouwd, moet je terugkijken naar de periode na de kruistochten. In de 13e eeuw veroverden West-Europese ridders de stad en stichtten het hertogdom Athene. Deze welgestelde heersers veranderden de Akropolis in een zwaar versterkte vesting en bouwden de Frankische Toren letterlijk bovenop de oude poorten. Historici denken dat de families De la Roche of Acciaioli verantwoordelijk waren voor de omvorming van de klassieke ingang tot een functioneel middeleeuws paleis. Honderden jaren lang fungeerde de Akropolis als een klassiek Europees kasteel.
De make-over in Ottomaanse stijl
Toen het Ottomaanse Rijk in de 15e eeuw de macht over Griekenland overnam, veranderde de hele Akropolis volledig in een bruisende, drukbevolkte wijk. Het iconische Parthenon werd omgebouwd tot een actieve moskee, compleet met een hoge minaret die tot in de hemel reikte. Ondertussen kreeg de oude Erechtheion-tempel, zoals bekend, een nieuwe bestemming als onderkomen voor de harem van de lokale gouverneur (hoewel moderne historici vermoeden dat dit slechts een mythe was, geïnspireerd door de beroemde vrouwelijke beelden in de tempel). De Frankische Toren bleef tijdens dit alles overeind en behield zijn functie als zwaarbeveiligde gevangenis en zoutopslagplaats. In die tijd was de Akropolis een levendige, bruisende gemeenschap in plaats van een stil museum. Bijna 400 jaar lang bleef Griekenland onder Ottomaans bewind, wat pas eindigde na de Griekse Onafhankelijkheidsoorlog in 1821.
Een toren met vele ambachten
Gedurende zijn lange bestaan heeft de Frankische Toren vele verschillende functies vervuld voor de heersers van de stad. Hij werd voornamelijk gebruikt als uitkijkpost om naderende piratenschepen of vijandelijke legers te spotten. Soms dienden de zwaar versterkte stenen muren als een veilige kluis voor het opslaan van kostbare schatten. Later werd de toren gebruikt als militaire gevangenis voor prominente revolutionairen. Ongeacht wie er over de stad regeerde, was de toren een essentieel onderdeel van het dagelijkse leven in Athene.
De Akropolis weer ‘zuiver’ maken
Nadat Griekenland in de 19e eeuw zijn onafhankelijkheid had veroverd, startten de Griekse leiders een radicale campagne om alle buitenlandse invloeden van de Akropolis te verwijderen. Hun doel was om middeleeuwse, Byzantijnse en Ottomaanse bouwwerken te vernietigen om zo een mythe van pure, ongerepte oudheid te creëren. De Ottomaanse toevoegingen aan het Parthenon waren de allereerste slachtoffers. Tegen het midden van de jaren 1840 had de regering zowel de torenhoge minaret als de kleine moskee die in de ruïnes was gebouwd, volledig gesloopt.
INTERESSANT FEIT
Miljoenen toeristen lopen over het terrein zonder ook maar enig idee te hebben dat er ooit een middeleeuws kasteel of een Ottomaanse moskee heeft gestaan. Maar als je goed kijkt naar de zuidwestelijke hoek van het Parthenon, kun je nog steeds een historisch spoor ontdekken. De binnenste voet en het trappenhuis van de afgebroken minaret zitten nog steeds structureel verankerd in de zuidwestelijke hoek. Het dient als een stille, toevallige herinnering aan de eeuwenlange geschiedenis die verborgen is gebleven.
De particulier gefinancierde sloop
Hoewel de Frankische Toren de Griekse Onafhankelijkheidsoorlog als militaire uitkijkpost had doorstaan, kon hij zijn lot niet ontlopen. De failliete Griekse regering kon het zich niet veroorloven om de toren af te breken, dus betaalde de rijke Duitse archeoloog Heinrich Schliemann 12.000 frank uit eigen zak om de sloop te financieren. Schliemann gebruikte deze enorme donatie om het vertrouwen van de Griekse autoriteiten te winnen, wat hem hielp om prestigieuze opgravingsvergunningen te verkrijgen voor andere historische locaties in Griekenland. Schliemann beschouwde de 600 jaar oude middeleeuwse reus als een lelijke doorn in het oog die zijn geïdealiseerde beeld van de heuvel uit de oudheid verpestte. Ondanks aanzienlijke protesten van internationale historici die de daad veroordeelden, was de 85 voet hoge toren in oktober 1875 volledig verdwenen.
Op zoek naar de vergeten geschiedenis op de heuvel
Als je vandaag de Akropolis bezoekt, kun je nog steeds de fysieke sporen van de verdwenen Frankische toren vinden. Om te zien waar hij stond, kijk je direct naar rechts zodra je door de Propylaea, de hoofdingang, loopt. De imposante toren van 85 voet werd rechtstreeks in de zuidvleugel van dit oude bouwwerk gebouwd. Als je goed naar de marmeren muren kijkt, kun je nog steeds diepe snijsporen en architectonische littekens zien op de plekken waar de middeleeuwse stenen waren bevestigd. Voor meer informatie kun je terecht in het moderne Akropolis-museum aan de voet van de heuvel. Daar kun je middeleeuwse fragmenten, historische schetsen en artefacten bekijken die de sloop van 1875 hebben overleefd.
Geen op zichzelf staand geval
Veel wetenschappers en archeologen in de 19e en vroege 20e eeuw waren tegen de sloop van de toren. Tegenwoordig is de wetenschappelijke consensus dat de sloop van de middeleeuwse en Ottomaanse lagen van de Akropolis een verlies aan historische gegevens betekende, ingegeven door nationalisme in plaats van gedegen wetenschap. De vernietiging van de Frankische Toren is echter zeker geen op zichzelf staand incident. Overal ter wereld hebben regeringen regelmatig lagen van de werkelijke geschiedenis uitgewist om een „perfecte“ versie van het verleden te creëren. De resultaten van deze controversiële praktijk zijn te zien bij beroemde monumenten in Italië, Egypte, Frankrijk en vele andere plaatsen over de hele wereld. In elk van deze landen hebben leiders opzettelijk eeuwen aan authentiek erfgoed verwijderd om één specifiek oud tijdperk te isoleren en te benadrukken. Uiteindelijk bewijst dit dat veel van de historische locaties die we vandaag de dag bezoeken, ingrijpend zijn bewerkt en in scène zijn gezet.
PRO-TIP
Stap de Akropolis binnen en ontdek zelf de vergeten geschiedenis. Neem deel aan onze rondleiding door de Akropolis en verken de plek waar ooit de Frankische Toren stond. Laat onze lokale gidsen je het echte verhaal van Athene laten zien!
Het Handvest van Venetië
De sloop van de Frankische Toren veegde eeuwen middeleeuwse geschiedenis van de kaart en diende als een grimmige herinnering aan de gevaren van het voorrang geven aan één historisch tijdperk terwijl een ander actief wordt vernietigd. Bijna een eeuw later sloeg de wereldwijde architectengemeenschap de handen ineen om dergelijke tragische culturele uitwissingen te voorkomen door het Handvest van Venetië van 1964 aan te nemen. Deze belangrijke overeenkomst veranderde de manier waarop we monumenten beschermen door te verklaren dat de waardevolle bijdragen van alle tijdperken moeten worden gerespecteerd. Het waarschuwde nadrukkelijk tegen het weghalen van authentieke historische lagen, louter om een geïdealiseerd verleden te herscheppen. Als deze beschermingsregels eerder hadden bestaan, zou de Frankische Toren vandaag de dag waarschijnlijk nog steeds staan om het volledige, veelzijdige verhaal van Griekenland te vertellen.
De complexe erfenis van een oude vindplaats
De vernietiging van de Frankische Toren stelt ons vandaag de dag voor een fascinerend archeologisch dilemma. Was het juist om eeuwen aan middeleeuwse geschiedenis volledig uit te wissen, alleen maar om de oud-Griekse monumenten te ‘redden’? Door deze 19e-eeuwse ‘opruiming’ fotograferen miljoenen toeristen nu een locatie die sterk is ‘opgepoetst’ en gecureerd. Denk de volgende keer dat je naar een ansichtkaart van de Akropolis kijkt eens aan de verloren stenen reus. Je kijkt naar een prachtig monument, maar er ontbreken honderden jaren van zijn eigen, ware geschiedenis.
Ben je van plan om binnenkort de Akropolis te bezoeken?
Lees zeker eerst onze bezoekersgids voor de Akropolis!
Wij hebben de voordeligste Acropolis-rondleidingen en -tickets voor je!
30+ attracties
Athene Pass
Koop de all-inclusive Athene City Pass om geld en tijd te besparen en Athene volledig te verkennen. Kies uit een pas voor 2 tot 5 dagen en krijg voorrang bij de toegang tot de Akropolisheuvel. Je kunt kiezen uit meer dan 30 bezienswaardigheden en attracties in Athene. Geniet van een Hop-On Hop-Off Bus Tour door de straten van de stad, leer meer over de geschiedenis van Athene en maak een cruise naar de eilanden.
Griekse mythen en legenden
Athene Mythologie Tour
Tijdens de Athens Greek Mythology Tour bezoek je de plaatsen waar mythologie en geschiedenis elkaar ontmoeten. Je gids neemt je mee naar het Theater van Dionysos, de Tempel van de Olympische Zeus, de Akropolis en de oude Agora. Mis deze kans niet om de oorsprong van de Griekse mythen en hun rol in het leven van alledag te ontdekken. Boek deze tour nu!
Gids voor experts
Rondleiding Akropolis
Boek deze rondleiding met gids door het meest iconische monument van Athene - de Akropolis. Je gids neemt je mee op een reis door de geschiedenis. Verken de archeologische vindplaatsen die op de UNESCO-lijst staan en hoor fascinerende verhalen en mythes over het oude Griekenland. Eindig je rondleiding op de Akropolis met vrije tijd om in je eigen tempo verder te genieten van deze ongelooflijke bezienswaardigheid.